Pietro di Giovanni d'Ambrogio,
Wniebowzi璚ie Marii (fragment)
Anio造
Pietro di Giovanni d'Ambrogio,
Wniebowzi璚ie Marii (fragment)
Telogowie, mistycy i poeci debatowali przez stulecia, jak mog wygl鉅a anio造 i kiedy mo瞠my je zobaczy? Dla artyst闚, bez w靖pienia , anio造 s widzialne i sposoby ich przedstawienia zmienia造 si, tak jak sztuka i spo貫cze雟two zmienia造 si w ci鉚u wiek闚.
Mo瞠my spotka obrazy uskrzydlonych istot - m篹czyzn, kobiet i zwierz靖 w wielu kulturach antycznych. Niekt鏎e z tych "protoanio堯w" bardziej znane to monumentalne uskrzydlone figury z pa豉c闚 asyryjskich, rzymskie uskrzydlone istoty z Pompej闚, i w szczeg鏊noci grecka bogini Nike, reprezentuj鉍a kultur klasyczn.
Skrzydlaty byk 
o ludzkiej twarzy z Asyrii, Luwr,Pary Duch uskrzydlony, Villa Publio Fannio Sinistore, Pompeje Nike _z_Samotraki_rzezba_hellenistyczna_II-IIIw.p.n.e.
Przez wieki czyniono pr鏏y, by ustali organizacj anio堯w. Najczciej cytuje si tu dzie這 syryjskiego mnicha z V w.n.e., Pseudo Dionizego Aeropagity "Hierachia niebieska". W ksi璠ze tej wymienia on trzy hierarchie po trzy ch鏎y anielskie, coraz mniej znacz鉍e:
(1) serafiny, cherubiny i trony (2) panowania, cnoty i pot璕i (3) ksi嘀皻a, archanio造 i anio造 . Pierwsza hierarchia s逝篡, by adorowa Boga , druga kontempluje wszechwiat a trzecia zajmuje si sprawami ludzi . W tej trzeciej hierarchii ksi嘀皻a czuwaj nad narodami, archanio造 zajmuj si lud禦i w sytuacjach nadzwyczajnych za anio這wie funkcjonuj jako stra積icy dnia codziennego.

Portrety anio堯w
"I widzia貫m innego pot篹nego anio豉 zst瘼uj鉍ego z nieba, odzianego w ob這k, z t璚z woko這 g這wy, kt鏎ego oblicze jania這 jak s這鎍e, nogi za jego by造 jak s逝py ognia" (Apokalipsa, 10,1)
Wyobra瞠nia anio堯w rozwija造 si poprzez wieki, od p豉skich, eterycznych i malowanych z這tem w redniowieczu , poprzez ca趾iem ju realne i na t豉ch rzeczywistych w Renesansie do mocno zmys這wych w baroku. Wsp馧czesne obrazy kontynuuj tradycj przedstawiania anio堯w i przekonanie, 瞠 anio造 s trwa造m elementem sztuki.
Wi瘯szo anio堯w nie ma imienia i pe軟i sw funkcj nie szukaj鉍 chwa造 ziemskiej zadawalaj鉍 si s豉w niebiesk. Pierwsze chrzecija雟kie wyobra瞠nia anio堯w by造 wyidealizowane, lecz skromne. Szata w jednym lub dwu kolorach i jedyn ozdob s skrzyd豉, Jednakowo od pocz靖ku by造 anio造 traktowane specjalnie. S to Gabriel, Micha i Rafa (grecki Raphael). S ubrani z przepychem i ksi嘀璚ymi ozdobami i spe軟iaj wa積e funkcje w opowieciach z Biblii.
Guariento di Arpo, Anio, 1354 , Museo Civico, Padwa. Piero della Francesca, 
 Madonna brzemienna, 1467, Monterchi Rafael, Anio, 1501,  Pinacoteca Tosio Martinengo, Brescia Bernini, Ekstaza w.Teresy, 1650, Rzym, Koci馧 Santa Maria della Vittoria
W Starym i Nowym Testamencie jest wiele opis闚 anio堯w i pewne fragmenty z ich udzia貫m sta造 si podstaw dla obraz闚 tworz鉍ych wystr鎩 kocio堯w. Zaliczamy tu np. Ofiar Izaaka, Zwiastowanie, Narodziny Chrystusa, Zmartwychwstanie, Wniebowzi璚ie i Sad Ostateczny. .

Pos豉鎍y niebiescy
"...zwiastuj wam rado wielk, kt鏎a b璠zie udzia貫m wszystkiego ludu. (Lukasz, 2,10)
Anio這wie s przede wszystkim pos豉鎍ami. S這wo anio pochodzi z greckiego angelus - pose, wys豉nnik, zwiastun. Jedn ze scen malowanych najczciej w sztuce chrzecija雟kiej - i specjalnie ulubion przez malarzy renesansu - jest Zwiastowanie. Archanio Gabriel , m這dzian ze s這dkim obliczem, o pi瘯nych skrzyd豉ch kl璚zy przed Mari trzymaj鉍 ga章zk lilii - symbol czystoci Marii. Go喚bica unosi si nad Mari i promie wiat豉 pada na jej g這w symbolizuj鉍 niepokalane pocz璚ie.
Simone Martini, Zwiastowanie, 1333, Uffizi Florencja Donatello, Zwiastowanie, 1435,  
Santa Croce, Florencja Taddeo Gaddi, Zwiastowanie 
pasterzom, 1328, Santa Croce, Florencja Botticelli, Mistyczne narodziny, 1500, 
National Gallery, Londyn
W scenach Narodzenia mamy zwykle anio堯w lub ch鏎 anielski w niebiesiech nios鉍y wie o tym radosnym zdarzeniu pasterzom z okolicy.

Zast瘼y anielskie
Artystom podoba豉 si mo磧iwo przedstawiania wielkich grup anio堯w i odkrywanie niezliczonych sposob闚 o篡wiania i urozmaicania takich scen. Czasami przedstawiali grupy anio堯w cini皻e wok馧 tronu niebieskiego na kt鏎ym zasiada Dziewica z Dzieci靖kim, czyli tak zwana Maesta, bardzo cz瘰ta w redniowieczu. W innych przypadkach anio造 pojawiaj si cebruj鉍 wniebowzi璚ie Chrystusa zmartwychwsta貫go.
Guariento di Arpo, Anio造,Padwa Cimabue, Maesta, 1292, Louvre Taddeo Gaddi, Wniebowst雷ienie, 1329, Santa Croce, Florencja Ridolfo Ghirlandaio, Koronacja Dziewicy, Awinion, Francja
Cz瘰to widzimy zast瘼y anielskie graj鉍e muzyk. Anio造 muzykuj鉍e cz瘰to s utrwalone w scenach zwi頊anych z Wniebowzi璚iem Panny Marii. Przedstawienie instrument闚 muzycznych: tr鉉, harf, tamburyn闚 w tych scenach jest cz瘰to drobiazgowe i precyzyjne i dostarcza cennych informacji badaczom dawnej muzyki.

Cherubiny
A kiedy ju wyp璠zi cz這wieka, postawi przed ogrodem Eden Cherub闚.... Ksi璕a Rodzaju (Genezis),3,24
Cherubin to nie Kupido ( rzymski bo瞠k mi這ci przedstawiany jako ch這paczek z 逝kiem i strza豉mi), jednak wizualnie jest cz瘰to nie do odr騜nienia. Kupid, znany Grekom jako Eros, jest symbolem mi這ci zmys這wej. Cherubin, bez w靖pienia, ma znaczenie wy章cznie duchowe i niebia雟kie. Cherubiny nale蕨 do drugiej grupy w hierarchii anio堯w i s pierwszymi anio豉mi wymienionymi w Biblii, w ksi璠ze Genezis.
W sztuce bizantyjskiej i w Europie redniowiecznej przedstawienia cherubin闚 zwykle s ograniczone do samej twarzy, okr鉚貫j i stylizowanej , ze skrzyde趾ami. Pniej cherubiny rzadko nosz ubrania, cz瘰ciej s ukwiecone. Zwykle s t逝ciutkie, z r騜owymi poladkami i u篡wane jako element dekoracyjny zar闚no w sztuce religijnej jak i mitologicznej.
Pojawiaj si cz瘰to wraz z Dzieci靖kiem Jezus, towarzysz Madonnie - jak w s造nnej Madonnie Syksty雟kiej Rafaela. Maria cz瘰to dla podkrelenia jej funkcji matki niebieskiej, otoczona jest przez mn鏀two cherubin闚 igrah鉍ych dooko豉 niej jak dzieci.
Andrea Mantegna, Madonna cherubin闚, 1480, Pinacoteca di Brera, Mediolan Andrea Mantegna, Okulus na sklepieniu Camera degli Sposi, 1470, Pa豉c ksi嘀璚y, Mantua Rafael, Madonna Sykstynska ,1514, Gem鄟degalerie, Drezno
Sposoby latania
...s造sza貫m szum ich skrzyde jak szum wielkich w鏚, jak g這s Wszechmocnego, jak ha豉s t逝mu, jak wrzawa wojska; a gdy stan窸y, opuci造 swoje skrzyd豉. (Ezechiel 1,24)
W swych zadaniach porednik闚 mi璠zy niebem i ziemi anio這wie pos逝guj si swymi skrzyd豉mi, kt鏎e je przenosz z jednego wiata do drugiego. Kiedy wierzono, 瞠 anio造 s odpowiedzialne za obroty cia niebieskich. Artyci poprzez wieki pokazuj lot anio堯w coraz dos這wniej. A do wieku IV anio這wie byli przedstawiani bez skrzyde. W malarstwie redniowiecznym mo瞠my znale踵 przdstawienia serafin闚 z nale積ymi im szecioma skrzyd豉mi . W Renesansie artyci stopniowo opanowywali coraz lepiej techniki niezb璠ne do ukazywania anio堯w ze skrzyd豉mi faktycznie umo磧iwiaj鉍ymi im lot. W tym celu studiowali lot ptak闚, szczeg鏊nie z uminionymi skrzyd豉mi jak g瘰i i 豉b璠zie.
Giusto de'Menabuoi, Anio, 1476, Baptysterium, Padwa Carlo Braccesco, Tryptyk zwiastowania, 1490, Luwr, Pary Rafael, Madonna pod baldachimem, 1507, Galeria Palatina, Florencja Federico Barocci, Obrzezanie, 1590, Luwr, Pary
Widoki lec鉍ych anio堯w z ty逝 lub z do逝 staj si ulubionymi tematami malarzy i lot anio堯w nie jest ju naturalnym aktem bezcielesnego ducha lecz zaczyna by przedstawiany jako rzeczywisty wysi貫k.

Bitwa mi璠zy dobrem i z貫m
...Szatan...ujrza w g瘰twinie serafin闚 gronych miejsce, gdzie razi miecz Micha豉, k豉d鉍 ca貫 oddzia造 za jednym zamachem.
(John Milton, Raj utracony VI, 313-319)
Z這 zdaje si inspirowa malarzy i pisarzy bardziej ni dobro. W "Piekle" Dantego i "Raju utraconym" Miltona mamy malownicze obrazy walki mi璠zy anio豉mi zbuntowanymi prowadzonymi przez Szatana i dobrymi pod wodz archanio豉 Micha豉, (potem w.Micha豉) ubranego w zbroj i wywijaj鉍ego mieczem. Szatan czasami przyjmuje wygl鉅 ludzki, lecz nawet wtedy ma ogon i sk鏎zaste skrzyd豉, czasami przedstawiany jest w postaci smoka.
Rafael, Micha walcz鉍y ze smokiem, 1518, Luwr Pary Anio, karta z tarota z XVw. Ferrara Pary Fra Angelico, S鉅 Ostateczny, 1431, Muzeum San Marco, Florencja Masaccio, Wygnanie z raju, 1426, Kaplica Brancacci, koci馧 Santa Maria del Carmine, Florencja
W ksi璠ze Apokalipsy mamy bardzo wyrazisty opis ko鎍a wiata i S鉅u Ostatecznego. Anio這wie dm鉍y w tr鉉y, czterech jedc闚 Apokalipsy i Chrystus s鉅z鉍y 篡wych i umar造ch - to wizje wci嘀 obecne w malarstwie. Tak瞠 wygnanie pierwszych grzesznik闚 z raju przez uzbrojonego w miecz anio豉 i walka Jakuba z anio貫m (pod kt鏎 to postaci objawi si B鏬) - s obecne na niezliczonych obrazach.

Anio str騜 i towarzysz
Wszystkie rzeczy widzialne tego wiata sa ca造 czas pod piecz anio堯w (w.Augustyn)
Z dziewi璚iu zastep闚 anielskich, tylko archanio造 i anio造 opiekuj si ludmi podczas ich 篡cia codziennego, s逝z鉍 wsparciem i oddalaj鉍 niebezpiecze雟two. Jest wiele opowieci w Biblii o opiece anio堯w nad ludmi.
Rafa to idea anio豉-str騜a. W biblijnej ksi璠ze Tobiasza pod postaci ludzk opiekuje si m這dym Tobiaszem, wyjednuje mu r瘯 Sary i na koniec przywraca wzrok staremu Tobiaszowi. Inna popularna scena ze Starego Testamentu, to ofiara Izaaka, kiedy to anio w ostatniej chwili zatrzymuje r瘯 Izaaka chc鉍ego z這篡 swego syna w ofierze.
Andrea Verrocchio, Tobiasz i anio ,1480, National Gallery, Londyn Lorenzo Ghiberti, Ofiara Izaaka, 1401, Bargello, Florencja Caravaggio, Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu,1596, Galeria Doria Pamphilj, Rzym Filippo Bruneleschi, w.Mateusz, 1442, Santa Croce, Florencja
W scenach inspirowanych przez Nowy Testament anio這wie wspomagaj wi皻 Rodzin w jej ucieczce do Egiptu, anio pozdrawia trzy Marie przy grobie Pana a tak瞠 wi皻y Mateusz, jeden z czterech ewangelist闚 pisze sw ewangeli pod dyktando anio豉.

Opowie zilustrowano dzie豉mi nast瘼uj鉍ych artyst闚 : Guariento di Arpo, Piero della Francesca, Rafael, Gianlorenzo Bernini,Simone Martini, Donatello, Taddeo Gaddi, Lorenzo Ghiberti, Sandro Botticelli, Cimabue, Ridolfo Ghirlandaio, Filippo Bruneleschi, Andrea Verrocchio, Michelangelo Merisi da Caravaggio,Pietro di Giovanni d'Ambrogio, Fra Angelico, Masaccio, Giusto de'Menabuoi, Carlo Braccesco, Federico Barocci, Andrea Mantegna
powr鏒 do menu